İsim Tamlamaları

İSİM TAMLAMALARI
Birden çok ismin, birbirlerinin anlamlarını tamamlayacak şekilde bir arada kullanılmasıyla oluşan sözcük öbeklerine isim tamlaması denir.

Örnekler: Odanın kapısı yavaşça açıldı.
Bahçemize demir kapı yaptırdık.

İsim tamlamalarında belirtilen ad-in (-ın ,-un,-ün),belirten ad-i ( -ı,-u,-ü ) ekini alır.
Belirten (tamlayan) eki -in, ünlüyle biten adlara eklenirken araya ‘’n” kaynaştırma ünsüzü girer. Belirtilen ( tamlanan ) eki -i, ünlüyle biten adlara eklenirken araya ‘’s” kaynaştırma ünsüzü girer.

İSİM TAMLAMALARININ ÇEŞİTLERİ
1) Belirtili İsim Tamlaması : Hem belirten,hem de belirtilen ismin tamlama eki aldığı tamlamalara belirtili isim tamlamaları denir.

NOT: Belirtili isim tamlamasını bulmak için tamlanana neyin, kimin sorularını sorarız.

Kemal’in defteri
Osman’ın amcası,
ayakkabının boyası,
avukatın çantası,
sınıfın kapısı

2) Belirtisiz İsim Tamlaması:Sadece belirtilen adın tamlama eki aldığı,belirtenin ek almadığı tamlamalara belirtisiz isim tamlamaları denir.
 bahçe kapısı,
 yazı tahtası,
 sınıf öğretmeni
 erik ağacı,
 bahçe duvarı,
 televizyon sehpası,
 ayakkabı boyası,
 ceket düğmesi

Belirtisiz ad tamlamalarında belirten, belirtilen adın ne işe yaradığını,ne ile ilgili olduğunu,neye benzediğini belirtir.

NOT: Belirtisiz isim tamlamasını bulmak için tamlanana “-ne” sorusunu sorarız. “Nasıl,ne kadar,kaç,hangi” gibi sorular sıfat tamlamasını buldurur.

3)Takısız İsim Tamlamaları: Belirten ve belirtilenin tamlama eki almadığı tamlamalara takısız isim tamlaması denir. Bu tür tamlamalarda tamlayan,tamlananın ya neye benzediğini ya da neden yapıldığını anlatır.
 çelik çaydanlık
 tahta kaşık
 bakır tel
 taş duvar
 cam bardak
 plastik kova

Tamlayan tamlananın neden yapıldığını belirtiyor. Tamlayanla tamlananın arasına “den” ekini getirdiğimizde anlam bozulmuyor. Oysa sıfat tamlamalarında bozulur.
♦ mavi gömlek (sıfat)
♦ İnci (gibi) diş
♦ Kömür göz
♦ Altın kalp
♦ Çelik bilek

Tamlayan, tamlananın neye benzediğini ifade ediyor. Tamlayanla tamlananın arasına “gibi” edatını getirirsek sıfat tamlamasıyla karıştırmayız.Çünkü sıfat tamlamalarının arasına “gibi” edatını getiremeyiz.

NOT: Takısız isim tamlamalarının tamlayanları doğada tek başına bulunurken sıfat tamlamalarındaki doğada tek başına bulunmaz.

4)Zincirleme Ad Tamlamaları: Bir ad tamlamasının üçüncü bir adla ya da başka bir ad tamlamasıyla oluşturduğu tamlamaya zincirleme ad tamlaması denir.
♦ okul bahçesinin kapısı
b.siz ad tam ad
zincirleme ad tamlaması

♦ okul bahçesinin tel örgüsü
b.siz ad tam. b.siz ad tam.
Zincirleme ad tamlaması

İSİM TAMLAMALARIYLA İLGİLİ ÖZELLİKLER:

1) Belirtili ad tamlamalarında tamlayan çoğul,tamlanan da belgisiz bir sözcük olursa tamlayan eki “-in” yerine “-den” eki kullanılabilir.
♦ Aşağıdakilerden hangisi (Aşağıdakilerin hangisi)
♦ Yolculardan biri (Yolcuların biri)

2) Belirtili ad tamlamalarında kimi zaman tamlayan ile tamlanan yer değiştirebilir.
♦ Tadı yok sensiz geçen günlerin.

3)Belirtili ve zincirleme ad tamlamalarında tamlayan ile tamlanan arasına sözcükler girebilir.
♦ Sandalyenin ayağı: (Sandalyenin kırık ayağı)
♦ Arabanın borcu : (Arabanın bir türlü bitmek bilmeyen borcu)

4) Belirtili ad tamlamalarında tamlayan,tamlanan ya da ikisi birden zamir olabilir.
♦ Şunun oğlu (Tamlayan zamir)
♦ Öğrencilerin bir kaçı (Tamlanan zamir)
♦ Onların bir kaçı (Tamlayan da tamlanan da zamir)
5) Tamlayanı zamir olan belirtili ad tamlamalarında tamlayan genellikle düşer.Bunlara “tamlayanı düşmüş ad tamlaması” denir.
♦ Olayı bize annesi anlatmıştı. (Onun annesi)
♦ Evimiz çok güzel oldu. (Bizim evimiz)
♦ Araban var mı?(Senin araban)

6) Bir tamlayan,birden çok tamlanan için;bir tamlanan da birden çok tamlayan için ortak kullanılabilir.
♦ Okulun kapısı ve penceresi açık kalmıştı.(Tamlayan ortak)
♦ Kerim’in, Mikail’in ve İsmet’in velisi geziye katılmadı.(Tamlanan ortak)

Yorum Yaz
Arkadaşların Burada !
Arkadaşların Burada !